انتقاد سازنده

انتقاد سازنده

توسط توسعه فردیدر 6 فوریه 2021

انتقاد سازنده می‌تواند باعث رشد و بهبود رفتار فرد شود. توجه داشته باشید که انتقاد سازنده لحنی مثبت دارد و بر اهدافی واضح و دست یافتنی متمرکز است. در این مقاله با ویژگی‌ها و نحوه پیشنهاد انتقاد سازنده بیشتر آشنا خواهیم شد. 

به یاد داشته باشید که در انتقاد سازنده باید به وقار و شأن طرف مقابل احترام بگذارید. انتقاد سازنده با انتقاد مخرب فرق دارد. انتقاد سازنده باید عملی و کاربردی باشد.

چگونه انتقادی سازنده کنیم؟

خودتان را خسته نکنید

قبل از اینکه شروع کنید به انتقاد کردن،‌ اول مطمئن شوید که آنچه می‌خواهید مورد انتقاد قرار بدهید، واقعا غلط بوده و مستحق انتقاد است. بعدش مطمئن شوید رفتار آن‌ شخصی را که می‌خواهید مورد انتقاد قرار بدهید، درست ارزیابی کرده‌اید.

اگر طرف مقابل‌ را خوب می‌شناسید و مطمئن‌اید که انتقادهایتان هیچ تاثیری روی او نخواهد داشت، از خیر انتقاد بگذارید و خودتان را خسته نکنید. اگر مطمئن‌اید که طرف مقابل، توان تغییر دادن آن خصوصیتی را که مورد انتقاد شماست ندارد، باز هم معقول نیست از او انتقاد کنید.

برای انتقاد سازنده فقط یک دلیل موجه داریم و بس: شما و طرف مقابل‌ می‌خواهید به نتیجه بهتری دست پیدا کنید و مطمئن‌اید که این کار، شدنی است. نکته در این جاست که فرد مقابل باید با انتقاد شما رفتار و عملکردش بهتر شود و واقعا پیشرفت کند.

بزنید به هدف

دقیقا به هدف بزنید و بگویید که مشخصا کدام قسمت از رفتار یا گفتار طرف مقابل‌تان مورد انتقاد شماست و انتظارش را نداشته‌اید.

منظورتان را البته در لفافه هم می توانید بفهمانید اما اگر این کار را به دقت انجام ندهید، ممکن است تمام تلاش‌تان به باد برود. در پایان انتقاد باید مطمئن شوید که طرف مقابل‌تان دقیقا فهمیده است دلیل و انگیزه اصلی انتقاد شما از او چیست. این نکته مهمی است.

تا ضرورت ندارد، نگویید

اگر از یک نفر، زیاد انتقاد کنید، قصد و هدفی که در پشت انتقادتان دارید گم می‌شود و تاثیر حرف‌هایتان کم. اگر به طرف مقابل‌تان زمان کافی برای اصلاح رفتار و گفتارش ندهید، باز هم احتمال رنجش او از شما زیاد است. فقط وقتی لب به انتقاد باز کنید که فکر می‌کنید ضرورت دارد.

اگر در طرف مقابل‌تان رفتارهای زیادی وجود دارد که مورد انتقاد شماست، بهتر است هر دفعه‌ای که می‌خواهید از او انتقاد کنید، بیشتر از یک مورد را برای مطرح کردن انتخاب نکنید.

«همیشه» و «هرگز» را فراموش کنید

از کلماتی مثل «همیشه» و «هرگز» برای توصیف رفتارهای منفی دیگران استفاده نکنید. مثلا نگویید: «تو همیشه با صدای بلند می‌خندی» یا «تو هیچ‌وقت به حرف من دقت نمی‌کنی» و…

این کلمات، شخصیت آدم‌ها را به لاک دفاعی فرو می‌برد و این حس به آنها دست می‌دهد که شما متمرکز شده‌اید روی نقاط ضعف‌شان و چشم‌تان را به نقاط قوت‌شان بسته‌اید. «بعضی اوقات» و «معمولا» و امثالهم خیلی موثرترند از «همیشه» و «هرگز» و امثالهم.

شوخی را با انتقاد مخلوط نکنید

اگر چه شاید بامزه به نظر برسد که به هنگام انتقاد کردن از این و آن، حرف‌های‌تان را با شوخی مخلوط کنید اما بیشتر آدم‌ها آن را این طور تعبیر می‌کنند که دارید آنها را مسخره می‌کنید و در چنین شرایطی هم طبیعتا دیگر نمی‌شود به انتقادتان بگویید انتقاد سازنده.

از مقایسه کردن بپرهیزید

اگر مزایای رفتاری و گفتاری یک نفر دیگر را به رخ طرف مقابل‌تان بکشید، معمولا تاثیر انتقادتان معکوس می‌شود. از هر گونه مقایسه‌ای که به تحقیر فرد انتقاد شونده منجر می‌شود، پرهیز کنید.

این کار، سازندگی انتقادتان را مخدوش می‌کند اما مقایسه‌هایی که طرف مقابل‌تان در آنها دست بالا را خواهد داشت، مطلوب‌اند و حسن نیت شما را به فرد انتقادشونده منتقل می‌کنند.

توی جمع انتقاد نکنید

انتقاد از یک نفر در میان جمع، معمولا به ایجاد حس حقارت ـ و دست کم‌ حس شرمندگی ـ در فردی منجر می‌شود که از او انتقاد می‌کنید.

چنین انتقادهایی در بیشتر مواقع موجب رنجش خاطر می‌شوند و نتیجه مطلوبی در پی ندارند اما انتقادهایی که در خلوت انجام می‌شوند، گویای حسن نیت انتقاد کننده‌اند و بار سازندگی‌شان بیشتر است.

به موقع بگویید

شاید بهترین موقع برای انتقاد کردن، مدت کوتاهی پس از ارتکاب همان عملی باشد که می‌خواهید از آن انتقاد کنید. البته تا آنجا که در توان‌تان هست باید سعی کنید زمینه را برای یک گفتگوی خصوصی در خلوت و بحث بی‌طرف با فرد انتقاد شونده فراهم کنید.

مثبت شروع کنید

هر آدمی دوست دارد که نقاط مثبتش دیده شود و مورد تحسین قرار بگیرد. به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع کردن به انتقاد و تذکر دادن نقاط ضعف، از یک یا چند نقطه قوت در فرد انتقاد شونده یاد کنید و پس از اشاره به این ویژگی‌های مثبت، بگویید که در او یک نقطه ضعف هم می‌بینید.

که اگر بهبود پیدا کند نقاط مثبتش را پررنگ‌تر خواهد کرد. در پایان انتقاد هم دوباره به خوبی‌های او اشاره‌ای کنید تا حس مثبت‌اش، او را به تغییر و بازسازی آن نقطه ضعف، ترغیب کند.

ویران نکنید، بسازید

«من مطمئنم که تو خیلی بهتر از اینها می‌توانی انجام وظیفه کنی چون… من مطمئنم که می‌توانم توی این قضیه روی تو حساب کنم چون. . .»

گفتن چنین جملاتی باعث می‌شود اعتماد به نفس طرف مقابل‌تان افزایش پیدا کند و حس کند که شما دلتان می‌خواهد او از وضعیتی که دارد به وضعیت بهتری دست پیدا کند.

اما اگر لحن و کلماتی که برای انتقاد کردن انتخاب می‌کنید، نامناسب باشد طرف مقابل‌تان حس می‌کند که شما می‌خواهید او را زمین بزنید و به این ترتیب، تاثیر حرف‌ها و انتقادات‌تان به حداقل می‌رسد.

عصبانی نشوید

تا وقتی خودتان نخواهید، هیچ‌کس نمی‌تواند شما را آن‌قدر عصبانی کند که کنترل‌تان را از دست بدهید. همیشه وقتی در برخورد با دیگران عصبانیت به خرج می‌دهید، پیش‌تر و بیشتر از آنکه به طرف مقابل‌تان آسیب بزنید، به خودتان آسیب می‌رسانید.

عصبانیت نمی‌گذارد حرف‌هایتان منصفانه شنیده شود. وقتی انتقاد می‌کنید، اجازه ندهید احساسات شخصی‌‌تان مزاحم تاثیر حرف‌هایتان شود.

ویژگی‌های انتقاد سازنده

به تفاوت میان انتقاد سازنده و انتقاد مخرب توجه کنید

انتقاد سازنده باعث بهبود رفتار فرد و ایجاد تغییرات مثبت شده و در این میان عزت نفس فرد حفظ می‌شود. در حالی که انتقاد مخرب، افراد را نکوهش، محکوم و دلسرد کرده و باعث اذیت و آزار آن‌ها می‌شود.

قصد و نیت پاک و خوب

اینکه قصد و نیت شما از انتقاد چیست، مطمئنا بر نحوه ابراز آن تاثیر می‌گذارد. ابتدا به این فکر کنید که آیا انتقاد شما واقعا سازنده و ثمربخش هست یا خیر؟
بدانید که حتی اگر نیت خوبی هم داشته باشید، در زمان انتقاد، همیشه پاسخی مثبت نخواهید گرفت.

برای مثال، اگر به دوست خود که اضافه وزن دارد، بگویید که به خاطر سلامت خودش هم که شده باید وزن کم کند، این حرف به احتمال زیاد او را ناراحت خواهد کرد. در زمینه انتقاد، هدف و نیت کمتر از آنچه که واقعاً می‌گویید و انجام می‌دهید، اهمیت دارند.

آیا انتقاد ضرورت دارد؟
اگر کسی خواهان تغییر باشد و نظر و عقیده شما را بخواهد، در این صورت انتقاد سازنده موجه است. با این حال ابتدا از خود بپرسید که آیا انتقاد شما تأثیری مثبت بر زندگی او خواهد گذاشت یا خیر؟ به یاد داشته باشید که انتقاد ناخواسته می‌تواند آزار دهنده باشد.

آیا شما فرد مناسبی برای انتقاد کردن هستید؟

اگر شما مقام و قدرتی دارید یا کسی صریحاً خواستار ابراز عقیده‌تان است، در این صورت، بیان انتقادی سازنده قابل قبول خواهد بود.

کلام آخر

در انتقاد سازنده باید به وقار و شأن طرف مقابل احترام بگذارید. کلمات خود را با نهایت دقت انتخاب کنید تا طرف مقابل در حالت دفاعی قرار نگیرد. جملات خود را با کلمه «من» شروع کنید نه با کلمه «تو». برای مثال، «من متوجه شدم» یا «من نگرانم که» به جای «تو همیشه» یا «تو هیچ وقت».

در زمان انتقاد احساسات خود را مهار کنید، چون می‌توانند انتقاد شما را بی اثر کنند. در نهایت به یاد داشته باشید که انتقاد باید عملی و کاربردی باشد.
شما چطور انتقاد‌های خود را مطرح می‌کنید؟

لطفا نظرات و پرسش‌های خود را درباره این مقاله با ما و دیگر مخاطبان ستاره به اشتراک بگذارید. پیشنهاد می‌کنیم مطلب روش صحیح رفتار با افراد تحقیر کننده، طعنه زن و متلک پران را نیز در سایت ستاره بخوانید.

منبع:

https://www.iribnews.ir/fa/news/2961599/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8

https://www.beytoote.com/psychology/khanevde-m/criticize3-best-learn.html

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *